Antalya'da devam eden COP31'de yeni örtü karar taslağını açıklayan Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, Paris Anlaşması'nın 1,5 derece hedefine bağlılıklarını yineleyerek, Antalya Mutabakatı'nı yarın genel kurulda ilan etmeyi hedeflediklerini söyledi. Kurum, "Çözüm çıkmadan masadan kalkmayacağız" dedi.
Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31'inci Taraflar Konferansı'nın (COP31) son günlerine girilirken, müzakerelerin sonuçlarını ve iklim hedeflerinin uygulanmasına yönelik yol haritasını içeren yeni örtü karar taslağı açıklandı. COP31 Başkanı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, taslağın henüz son şeklini almadığını vurgulayarak, tarafların uzlaşması halinde Antalya Mutabakatı'nı yarın düzenlenecek genel kurulda ilan etmeyi hedeflediklerini bildirdi. Kurum, taslakta Paris Anlaşması'nın 1,5 derece hedefine bağlılık, 2035'e kadar yüzde 35 elektrifikasyon, uyum finansmanının artırılması ve iklim değişikliğiyle mücadelede somut uygulamaların öne çıktığını söyledi.
Antalya'daki COP31 yerleşkesinde bulunan Mevlana Basın Toplantı Salonu'nda düzenlenen basın toplantısına Bakan Kurum'un yanı sıra COP31 Müzakereler Başkanı ve Avustralya İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı Chris Bowen ile Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC) İcra Sekreteri Simon Stiell katıldı.
"Dünya Antalya'dan uygulanabilir bir yol bekliyor"
COP31'in başlangıcından bu yana dünyanın iklim konusunda verdiği sözleri nasıl hayata geçireceği sorusuna yanıt aradıklarını anlatan Kurum, "Günlerdir süren müzakereler, çalışmalar, yoğun gayretler ve teknik heyetlerin özverili çalışmaları artık bir ana metinde buluşuyor. Bu metnin adı da örtü karar taslağıdır, Antalya Deklarasyonu'dur. COP31'in hangi sonuçlara ulaştığını ve uygulamaya dair yol haritasını gösterir. Elbette taslak henüz son şeklini almadı. COP Başkanı olarak geldiğimiz aşamaya dair kişisel kanaatim şudur: Dünyanın Antalya'dan uygulanabilir bir yol beklediğinin, COP31'i başarıya ulaştırmak mecburiyetinde olduğumuzun herkes farkındadır" dedi.
"1,5 derece hedefini korumak, hayatı korumaktır"
Örtü karar taslağının temelinde Paris Anlaşması'na ve çok taraflı iş birliğine güçlü bağlılık bulunduğunu ifade eden Kurum, 167 tarafın yeni ulusal katkı beyanı sunmasının önemli bir ilerleme olduğunu söyledi. Küresel sıcaklık artışının 1,5 dereceyle sınırlandırılması hedefinden vazgeçmeyeceklerini vurgulayan Kurum, "İlk sözümüz Paris Anlaşması'na ve 1,5 derece hedefine bağlılığımızdır. Bugüne kadar 167 tarafın yeni ulusal katkı beyanı sunması önemli bir ilerlemedir. Şimdi bu iradeyi daha hızlı ve daha güçlü adımlarla büyütmeliyiz. Çünkü 1,5 derece; toprağın ürün vermesi, kıyı şehirlerinin ayakta kalması, su kaynaklarının korunması ve çocuklarımızın daha güvenli bir dünyada büyümesi demektir. Sıcaklıktaki her küçük artış insanların omuzlarındaki yükü daha da büyütüyor. Bu nedenle 1,5 derece hedefini korumak, aynı zamanda hayatı korumaktır" şeklinde konuştu.
Sıcaklık aşımının büyüklüğünü ve süresini sınırlamak için emisyon azaltımının hızlandırılması gerektiğine de dikkat çeken Kurum, toplumların iklim değişikliğine karşı dayanıklılığının artırılacağını ifade etti.
2035 yılına kadar yüzde 35 elektrifikasyon hedefi
Karar taslağının önemli başlıklarından birinin küresel elektrifikasyon hamlesi olduğunu aktaran Kurum, nihai enerji tüketiminde elektriğin payının 2035'e kadar yüzde 35'e çıkarılmasını öngören "35'e 35" çağrısını hatırlattı. Hedefin yenilenebilir enerji kapasitesinin artırılması, enerji verimliliği, modern elektrik şebekeleri ve depolama sistemleriyle birlikte ele alındığını belirten Kurum, "35'e 35 hedefimiz daha temiz hava, insanlarımız için daha güvenli enerji, sanayimiz için daha rekabetçi üretim ve gençlerimiz için yeni çalışma alanları anlamına geliyor. Her ülkenin kendi kaynaklarını ve kalkınma yolunu belirleme hakkına saygı duyan küresel bir dönüşüm öneriyoruz. Avrupa Komisyonu'nun 35'e 35 hedefimize verdiği destek, Türkiye'nin öncülüğünde yükselen bu çağrının uluslararası alanda karşılık bulduğunu gösteriyor. Şimdi bu desteği teknoloji ortaklıklarına, yatırımlara ve çalışan sistemlere dönüştürmeliyiz" dedi.
Bakan Kurum; taslakta, elektrifikasyon hedefinin yanı sıra 2030'a kadar küresel yenilenebilir enerji kapasitesinin üç katına çıkarılması ve enerji verimliliğindeki yıllık iyileşme hızının iki katına yükseltilmesi hedeflerine de yer verildiğini ifade etti.
"Uyum finansmanını en az üç katına çıkarma çağrısını destekliyoruz"
İklim finansmanının ülkelerin iklim değişikliğiyle mücadele kapasitesini güçlendirmesi gerektiğini kaydeden Kurum, özellikle en az gelişmiş ülkelerin, küçük ada devletlerinin ve iklim değişikliğinden ağır biçimde etkilenen toplumların finansmana erişiminin kolaylaştırılmasının önemine dikkat çekti. Kurum, "Uyum finansmanının 2035 yılına kadar en az üç katına çıkarılması yönündeki küresel çağrının hayata geçirilmesini güçlü biçimde destekliyoruz. Kaynakların artırılması kadar ihtiyaç duyulan kaynağın zamanında ulaşması da bir o kadar önemli. Finansmana erişim kolaylaştırılmalı, onay ve ödeme süreçleri hızlanmalı, hibe ve uygun şartlı kaynaklar daha da artırılmalı" ifadelerini kullandı.
Bu kapsamda "Antalya'dan Addis Ababa'ya Uyum ve Dayanıklılık Finansmanı Yol Haritası" önerisini ortaya koyduklarını açıklayan Kurum, yol haritasının finansman taahhütlerini iklim değişikliğinden etkilenen bölgelerin gerçek ihtiyaçlarıyla buluşturmayı amaçladığını söyledi. Uyum finansmanının üç katına çıkarılmasında hangi yılın başlangıç alınacağına ilişkin tartışmaların sürdüğünü belirten Kurum, sekretaryanın bilimsel veriler doğrultusunda çalışma yapacağını ve konunun en kısa sürede karara bağlanmasının hedeflendiğini kaydetti.
"Antalya'da yeni bir dönemin kapıları aralandı diyebilmek istiyoruz"
Gazetecilerin sorularını da yanıtlayan Kurum, yaklaşık 4,5-5 saat süren Divan toplantısında ülkelerin görüşlerini dinlediklerini ve bu görüşleri örtü karar taslağına yansıtmaya çalıştıklarını belirtti. Kurum, "Bütün ülkeler açık yüreklilikle kendilerini ifade ettiler. Asıl olan bir araya gelmek, saygı çerçevesinde birbirimizi dinlemek ve uzlaşıyla ortak hareket edebilmek. Bütün ülkelerin beklentilerini, önceliklerini ve endişelerini dinledik. Örtü kararını şekillendirirken oradaki fikirlerden faydalandık. Umuyoruz ki her ülkenin kendisini görebileceği, kendi beklentisini karşılayabileceği bir karar metni olmuştur. Tabii ki bu son metin değil. Gelen görüşleri alacağız, dinleyeceğiz. Bütün gruplarla görüşmeye devam edeceğiz. Nihayetinde hepimizin üzerinde uzlaştığı bir metni yarın genel kurulda Antalya Mutabakatı olarak tüm dünyaya ilan etmek istiyoruz. Tüm dünyaya "Antalya'da bir şeyler değişti, Antalya'da yeni bir dönemin kapıları aralandı" diyebilmek istiyoruz" ifadelerini kullandı.
"Para var ama kullandıramıyoruz"
Bir gazetecinin, COP31'in "Uygulama COP'u" olarak tanımlanmasına rağmen finansman konusunda yeni çalışmalar ve takvimler öngörülmesini eleştirmesi üzerine Kurum, somut uygulamaların hayata geçirildiğini savundu. Kurum, "Mevcut taahhütleri hâlâ gerçekleştirmiş değiliz. Mevcut taahhütler gerçekleşse bile 1,5 derece hedefine yeterli mi? O da değil. Dolayısıyla elimizdeki kaynakları en iyi şekilde kullanmamız lazım. Bakın, sadece finansman eksikliği yok. Bugün Avrupa Birliği temsilcileri bizimle görüşmeler yaptı. Para var ama kullandıramıyoruz. Sebebi, hazır proje yok, uygulanabilir proje yok. Azaltım veya uyum meyanında proje yok" dedi.
Bu soruna çözüm olarak İklim Uygulama Köprüsü mekanizmasını hayata geçirdiklerini belirten Kurum, yerel yönetimlerin iklim değişikliğine uyum kapasitesini güçlendirmeye yönelik Sürdürülebilir Kentsel Dirençlilik Finansman Faaliyeti (SURFF) kapsamında da çalışmalar yürüttüklerini söyledi. Kurum, "Ulaşımda, altyapıda, kanalizasyonda ve üstyapıda yerel yönetimlerin bu işi hızlandırabilmesi, doğru projeyi doğru finansmanla etkin bir şekilde yönetebilmesi adına bu uygulamayı hayata geçiriyoruz. Tüm bunlar uygulamadır. Tüm bunlar uygulamanın hızlandırılmasıdır. Eldeki kaynağı en verimli kullanma yöntemleridir" diye konuştu.
"Antalya Mutabakatı hayata geçirilirse emisyonlar yaklaşık yüzde 30 azalabilir"
İklim hedefleriyle uygulama arasındaki farkın giderilmesinin önemine değinen Kurum, Paris Anlaşması'nın yeniden gündeme gelmesinin bir fayda sağlamayacağını belirtti. Kurum, "Bugün konuştuğumuz sorun, hedeflerle uygulama arasındaki mesafe. COP31 Başkanlığını ilk günden beri "Uygulama COP'u" olarak tarif etmemizin nedeni bu mesafeyi azaltmaktır. Tabii 196 ülkenin bir araya gelip uzlaşıyla hareket etmesi kolay bir iş değil. Paris Anlaşması bunu başarmıştır. Bugün Paris Anlaşması'nı yeniden tartışmanın kimseye bir faydası yok. Biz Paris Anlaşması'nın ortaya koyduğu 1,5 derece hedefini pusula olarak göreceğiz" dedi.
Kurum, Antalya Mutabakatı ve örtü kararın uygulanması halinde emisyonlarda yaklaşık yüzde 30 azalma sağlanabileceğini ifade ederek, "İlk günden beri diyalogun devam edeceğini, uzlaşıyla ortak zemin bulacağımızı ve eylemle sonuç alacağımızı söyledik. Sonuna kadar öyle gideceğiz. Bu hedefleri, Antalya Mutabakatı'nı ve buradaki örtü kararı hayata geçirdiğimizde mevcut emisyonlarda yaklaşık yüzde 30 azalma sağlanabileceğini görüyoruz. İstediğimiz daha güzel bir gelecek" ifadelerini kullandı.
Fosil yakıtlar konusunda geri adım eleştirilerine yanıt
Basın toplantısında, yeni örtü karar taslağında fosil yakıtlardan uzaklaşmaya ilişkin açık ifadelere yer verilmemesi de gündeme geldi. Bir gazetecinin bunun iklim mücadelesinde geri adım anlamına gelip gelmediğini sorması üzerine Kurum, Dubai'de düzenlenen COP28'de fosil yakıtlardan uzaklaşma yönünde karar alındığını hatırlattı. Kurum, "Elektrifikasyonda 2035 yılına kadar yüzde 35 hedefine ulaşabilmek, fosil yakıtlardan uzaklaşmayı gerektirir. Dolayısıyla bir konu üzerine kilitlenip çözümsüzlüğü aramak yerine burada somut ve gerçekçi çalışmalarla ilerleme sağlamalıyız. Her ülkenin önceliklerine, beklentilerine ve kalkınma şartlarına saygı göstererek bunu yapacağız. Bunun yolu var, bilim bunu söylüyor" diye konuştu.
Taslağın geri adım olduğu yönündeki değerlendirmeye katılmadığını belirten Kurum, "Aynı kararları tartışarak bir yere gelemediğimiz gün gibi ortada. Aynı şeyleri konuşup çıkmaz bir sokağa girdiğimizde ilerleme kaydedemiyoruz. Burada yapmamız gereken elle tutulur, somut sonuçlar üretmek. Herkes kendi penceresinden bakarsa, herkes kendi menfaati doğrultusunda hareket ederse çözümsüzlüğe doğru gideriz. Asıl olan 2050'de net sıfıra ulaşabiliyor muyuz? 1,5 derece hedefine sadık kalabiliyor muyuz? Buraya odaklanmamız lazım" ifadelerini kullandı.
Türkiye'nin 2040 biyometan hedefi 1,5 milyar metreküp
Kurum, karbon yakalama, kullanma ve depolama teknolojilerinin özellikle emisyon azaltımının güç olduğu sanayi kollarında önemli olduğunu belirterek, bilimsel temeli bulunan uygulanabilir çözümlerden yararlanılması gerektiğini söyledi. Metan emisyonlarının azaltılması, Sıfır Atık projesi ve döngüsel ekonominin de taslakta yer aldığını belirten Kurum, Emine Erdoğan'ın himayesinde yürütülen Sıfır Atık çalışmalarına dikkat çekti.
Biyogaz ve biyometan üretiminin yaygınlaştırılmasına yönelik deklarasyonu duyurduklarını hatırlatan Bakan Kurum, "Türkiye'nin 2040 yılına kadar 1,5 milyar metreküp biyometan hedefini ortaya koymuş olduk. Atığın enerjiye, yerli üretime ve ekonomik değere dönüşeceği yeni bir iş birliği alanı açıyoruz" dedi.
Kurum, dağlık bölgeler, buzullar, okyanuslar ve kırılgan ekosistemlerin korunmasına yönelik bilimsel iş birliğinin güçlendirilmesinin de taslakta yer aldığını belirterek, iklim gözlemleri ve yerel uyum çalışmalarının birlikte yürütüleceğini bildirdi.
2027 yılına kadar erken uyarı sistemleri hedefi
İklim değişikliği kaynaklı afetlerde erken uyarı sistemlerinin can kayıplarını önlemedeki önemine değinen Kurum, dünya genelinde herkesin 2027 yılına kadar erken uyarı sistemlerinin koruması altına alınması hedefine destek verdiklerini söyledi. Kurum, "Bazen zamanında gelen tek bir uyarı, bir ailenin güvenli bir yere ulaşmasını, bir balıkçının denize açılmamasını, bir okulun çocuklarını korumasını sağlar. Dakikalar, hatta saniyeler insan hayatının geleceğini değiştirebilir. İklim diplomasisinin en değerli sonucu kurtarılan bir insan hayatıdır" dedi.
Çin ve Suudi Arabistan ile 10 bin megavatlık yatırım iş birliği
Yeşil finansmana ilişkin soruyu da yanıtlayan Kurum, COP31 kapsamında ulusal ve uluslararası finans kuruluşlarının görüşmeler gerçekleştirdiğini, temiz teknoloji ve yenilenebilir enerji yatırımlarına yönelik anlaşmalar imzalandığını söyledi. Türkiye'nin Çin ve Suudi Arabistan ile enerji alanındaki iş birliklerine değinen Kurum, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının yürüttüğü çalışmalar kapsamında Çin ile 7 bin, Suudi Arabistan ile 3 bin megavat olmak üzere yaklaşık 10 bin megavatlık yatırım iş birliği bulunduğunu belirtti.
Yenilenebilir enerji yatırımlarının maliyetlerinin düştüğünü söyleyen Bakan Kurum, "Üç yıl önce 1 megavatlık güneş paneli yatırım maliyeti 1 milyon dolardı. Şimdi 300-400 bin dolara geldi. Yenilenebilir enerjinin maliyeti fosil yakıtların neredeyse yarısı. Çin büyük bir dönüşüm içerisinde. Bunu fırsat olarak gördü ve liderlik ediyor. Bugün sürdürülebilir dönüşümü gerçekleştirmezsek, döngüsel ekonomi anlayışını ülkelerimizde benimsemezsek geri kalmaya mahkûm oluruz" dedi.
"Çözüm çıkmadan masadan kalkmayacağız"
Basın toplantısının sonunda müzakerelerin ortak bir sonuçla tamamlanması için çalışmaya devam edeceklerini vurgulayan Kurum, "Tarafların kaygılarını dinliyor, siyasi iradeye ihtiyaç duyulan bütün alanlarda çözüm seçeneklerini masaya getirmeye devam ediyoruz. Sorunun değil, çözümün peşinde olacağız. Tarafları ortak bir sonuç etrafında buluşturacağız. Çözüm çıkmadan masadan kalkmayacağız. Dünya yeni bir erteleme cümlesini kaldıramaz. Şimdi harekete geçme, işe koyulma ve alın teri dökme zamanıdır" diye konuştu.
"Uzlaşma sağlanana kadar müzakereleri sürdüreceğiz"
COP31 Müzakereler Başkanı Chris Bowen ise yeni örtü karar taslağının taraflarla yürütülecek görüşmeler için temel oluşturduğunu belirterek, bütün müzakere gruplarıyla yoğun istişarelerin devam edeceğini söyledi. Taslağın çok taraflılığa ve Paris Anlaşması'na bağlılığı güçlü biçimde ortaya koyduğunu ifade eden Bowen, küresel elektrik tüketimindeki yüzde 35 hedefinin yenilenebilir enerji kapasitesinin üç katına çıkarılması ve enerji verimliliğinin artırılması hedefleriyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.
Okyanusların korunmasının özellikle küçük ada devletlerinin geleceği açısından önem taşıdığını vurgulayan Bowen, okyanuslara yapılan yatırımların ekonomik karşılığının da yüksek olduğunu ifade etti. Fosil yakıtlar ifadesinin taslakta yer almamasına ilişkin soruya yanıt veren Bowen, COP28'de fosil yakıtlardan uzaklaşmaya yönelik karar alındığını hatırlatarak, COP31'in bu kararların uygulanmasına odaklandığını söyledi. Bowen, taslağın bütün taraflarca kendiliğinden kabul edilmesini beklemediklerini, farklı görüşleri değerlendirerek uzlaşmaya ulaşmayı amaçladıklarını dile getirdi.
"Kaybedecek zamanımız yok"
UNFCCC İcra Sekreteri Simon Stiell de COP31 kapsamında üzerinde çalışılması gereken 165 gündem maddesi bulunduğunu, bütün başlıklarda güçlü ve dengeli sonuçlara ulaşmanın karmaşık bir süreç olduğunu söyledi. Paris Anlaşması'nın küresel ısınmaya ilişkin öngörülen gidişatı değiştirdiğini kaydeden Stiell, buna rağmen 1,5 derece hedefine ulaşmak için uygulamaların hızlandırılması gerektiğini vurguladı. Stiell, "Paris Anlaşması'nın belirlediği yön açık ve doğru. Asıl sorun hız, daha doğrusu yeterince hızlı hareket edemememiz. Belém'den uygulama dönemine girdiğimiz mesajıyla ayrıldık. Şimdi yapılması gereken uygulamaları hızlandırmaktır. Bunun başka bir alternatifi yok" dedi.
Enerji dönüşümüne ilişkin yatırımlara da değinen Stiell, "Dönüşüm başladı ve artık geri döndürülemez. Bugün fosil yakıtlara yatırılan her 1 dolara karşılık yenilenebilir enerjiye 2 dolar yatırım yapılıyor. Bu hızlanma devam edecek" ifadelerini kullandı.
Stiell, iklim müzakerelerinde önümüzdeki günlerin kritik olduğunu belirterek, "Bunlar iklim alanındaki uluslararası iş birliği açısından kritik günler. Kaybedecek zamanımız yok" dedi.